Van stilte naar erkenning: hoe sterrenweides steeds meer ruimte geven aan sterrenouders

Het verlies van een kindje tijdens de zwangerschap of kort na de geboorte laat een diepe indruk na. Gelukkig groeit de erkenning voor dat verdriet. Dat merkt ook Anneleen Fransen, oprichtster van Boven De Wolken, de organisatie die al tien jaar lang kostbare herinneringen vastlegt voor sterrenouders.

Die evolutie zien we niet alleen in de gesprekken die vandaag gevoerd worden over sterrenverlies, maar ook op heel tastbare plekken. Steeds meer steden en gemeenten kiezen ervoor om een sterrenweide of koesterplaats aan te leggen: een plek waar sterrenkindjes herdacht kunnen worden en waar ouders, familieleden en vrienden troost kunnen vinden.

Een positieve evolutie

Toen Boven De Wolken enkele jaren geleden samen met DELA onderzoek deed naar sterrenweides in Vlaanderen, bleek dat ongeveer een derde van de gemeenten nog geen dergelijke herdenkingsplek had.

"Vandaag zien we duidelijk dat sterrenweides veel meer ingeburgerd zijn geraakt", vertelt Anneleen. "Na onze bevraging hebben Boven De Wolken en DELA een inspiratiebrochure ontwikkeld voor steden en gemeenten. Veel lokale besturen zijn daar effectief mee aan de slag gegaan. Daarnaast is het thema veel zichtbaarder geworden, waardoor gemeenten zich meer bewust zijn van het belang van zulke plekken."

Volgens Anneleen blijft die evolutie niet beperkt tot sterrenweides alleen.

"Ook het sterrenregister heeft een enorme groei gekend. Een paar jaar geleden bestond dat bijna nergens. Vandaag hebben op enkele uitzonderingen na vrijwel alle Vlaamse steden en gemeenten een sterrenregister. Dat toont hoe sterk de aandacht voor sterrenkindjes en hun ouders is gegroeid."

Een plaats die zegt: jouw kindje telt

Voor wie zelf nooit met zwangerschapsverlies te maken kreeg, lijkt een sterrenweide misschien gewoon een stukje van een begraafplaats. Voor sterrenouders betekent ze vaak veel meer.

"Zo'n plek heeft een enorme symbolische waarde", zegt Anneleen. "Ze geeft erkenning aan het feit dat ook een klein sterrenkindje ertoe doet. Hoe kort een kindje ook heeft geleefd in de buik van mama, het verdient het om herinnerd en liefdevol meegedragen te worden."

Daarnaast is er ook het belang van een fysieke plek.

"Het feit dat een kindje een plaats krijgt die gekoesterd mag worden, betekent ontzettend veel. Ouders, grootouders, broers en zussen hebben een plek waar ze naartoe kunnen gaan. Een plaats waar hun kindje mag bestaan en waar hun liefde zichtbaar mag zijn."

Meer dan een klassieke begraafplaats

Niet alleen het bestaan van een sterrenweide maakt een verschil. Ook de inrichting ervan is belangrijk.

"Voor ouders is het belangrijk dat het echt hún plek kan zijn", vertelt Anneleen. "Dat ze een knuffeltje kunnen neerzetten, iets kunnen personaliseren of een eigen herinnering kunnen achterlaten. Vroeger ging het soms om een algemene weide waarvan ouders wisten dat hun kindje ergens lag, zonder een specifieke plaats."

Een goede koesterplaats biedt ruimte voor herinnering, verdriet én liefde.

"Het hoeft geen grijze, sobere omgeving te zijn. Een sterrenweide mag warm, toegankelijk en kindvriendelijk zijn. Ook broertjes en zusjes beleven verlies op hun eigen manier. Daarom is het belangrijk dat er ruimte is om samen te zijn, te herdenken, te praten of gewoon even stil te worden."

Volgens Anneleen mag zo'n plek niet uitsluitend in het teken staan van de dood.

"Er mag ook leven zijn. En ruimte voor kleur, natuur, ontmoeting en verbondenheid. Ouders willen voelen dat hun kindje op een mooie plek ligt waar liefde centraal staat."

Het gesprek dat vroeger ontbrak

Misschien nog belangrijker dan de groei van sterrenweides, is de verandering in hoe we als samenleving omgaan met sterrenverlies.

"Er is vandaag absoluut meer openheid dan tien jaar geleden", zegt Anneleen. "Vroeger werden ouders vaak niet volledig erkend in hun verdriet. Reacties zoals 'dat gebeurt wel vaker' of 'je bent nog jong' konden ervoor zorgen dat mensen zich niet gehoord voelden."

Dat verandert stilaan.

"Er wordt veel meer over gesproken. Ook op politiek vlak zijn er belangrijke stappen gezet. Denk aan de mogelijkheid om een voornaam en familienaam te geven of aan de verdere uitbouw van sterrenregisters. Allemaal belangrijke signalen van erkenning."

Toch is het werk niet af

Hoewel de vooruitgang groot is, ziet Anneleen nog heel wat ruimte voor verdere verandering – zeker wat kinderen en rouw betreft.

"We mogen nog veel meer leren omgaan met verlies en rouw. Het zou mooi zijn als kinderen daar al op jonge leeftijd mee vertrouwd raken. Dat ze leren dat verdriet een normale emotie is, dat je gevoelens mag delen en dat rouw iets is wat je niet hoeft weg te stoppen."

Volgens haar kunnen we alleen zo evolueren naar een samenleving waarin praten over verlies vanzelfsprekender wordt.

"Er is nog een grote generatie voor wie dat heel moeilijk blijft. Daarom hebben we nog heel wat werk voor de boeg."

Meer weten over kinderen in rouw ondersteunen? Lees er hier meer over.

Tien jaar Boven De Wolken

Dit jaar bestaat Boven De Wolken tien jaar. Wanneer Anneleen terugblikt op die periode, springt één verandering er voor haar bovenuit.

"Het grootste verschil is de erkenning die er vandaag is voor het verlies van een kindje. Vroeger leefde sterk het idee dat mensen zo'n verlies op een bepaald moment moesten afsluiten. Vandaag begrijpen steeds meer mensen dat dit verdriet deel blijft uitmaken van je leven."

Ook het besef dat de waarde van een leven niet bepaald wordt door het aantal dagen, weken of maanden, is volgens haar gegroeid.

"Het maakt niet uit hoe oud een kindje was. Elk verlies verdient erkenning. Elk kindje mag bestaan. En als die liefde er mag zijn, dan mag ook het verdriet er zijn."

"Blijf niet weg"

Welke boodschap wil Anneleen tot slot meegeven aan iedereen die in contact komt met sterrenouders? Ze hoeft niet lang na te denken.

"Vul nooit in hoe iemand zich zou moeten voelen of rouwen. Iedereen beleeft verlies op zijn eigen manier."

En misschien nog belangrijker: "Blijf niet weg omdat je bang bent iets verkeerd te zeggen. Je hoeft niet altijd de juiste woorden te hebben. Ook zeggen: 'Ik weet niet wat ik moet zeggen, maar ik wil er voor je zijn' kan ontzettend veel betekenen."

Want soms begint erkenning met iets heel eenvoudigs: aanwezig zijn.